Ogniotrwała bo wytwarzana w ogniu

Według jednej ze starożytnych hebrajskich legend, jeśli rozpali się naprawdę wielki ogień i będzie on płonął nieprzerwanie przez siedem tysięcy lat, w końcu zrodzi się w nim mityczne stworzenie, które potrafi żyć w ogniu, który jest jego żywiołem. Starożytni nazywali je salamandrą, ale ta legendarna salamandra nie ma nic wspólnego z rzadkim i pięknym płazem, którego czasem można wypatrzeć w polskich lasach. Znamy jednak coś innego, co również powstaje w ogniu i jest na ogień całkowicie odporne. To ceramika, znana ludzkości od czasów prehistorycznych. Wyroby z gliny uformowanej w pożądany sposób wypala się w specjalnych piecach od wielu tysięcy lat. Nigdy nie straciły na popularności, a wraz z rozwojem nowoczesnych technologii jedynie ulepszano tradycyjny sposób obrabiania minerałów, z których ceramika powstaje, nigdy tak naprawdę nie zmieniając pierwotnej metody. Do dzisiaj wyroby z ceramiki można spotkać niemal na każdym kroku. Są ozdobami naszych domów (ceramika artystyczna), elementami ogniotrwałych konstrukcji (ceramika inżynierska) i stanowią nawet części naszych ciał, jako fragmenty protez. Tak naprawdę trudno sobie wyobrazić funkcjonowanie wielu gałęzi przemysłu i gospodarki bez zastosowania wyrobów z ceramiki. Ten starożytny wynalazek z powodzeniem towarzyszy nam do dziś.

Wazoniki na każdej półce

Wystrój niektórych mieszkań potrafi zachwycić każdego gościa. Niekiedy o oryginalnym charakterze wnętrza stanowi kolorystyka ścian, układ stylowych mebli czy światło wpadające przez jasne okna. Jednak czasami decydują drobiazgi. Wiedzą o tym wszyscy, którzy ozdobili swoje mieszkania dużą ilością oryginalnych elementów wykonanych z tradycyjnych materiałów, do których niewątpliwie należy ceramika. Wyroby z ceramiki stanowią doskonałe uzupełnienie niemal każdego wnętrza, nadając mu niepowtarzalny klimat i intrygujący wygląd. Równie dobrze ozdoby ceramiczne można postawić na półce regału, na parapecie, co jako samodzielne rzeźby na podłodze. W każdym wypadku ich uroda i unikalne kształty zwróci uwagę każdego, kto na nie spojrzy. Bywają również dowodem dobrego gustu właściciela mieszkania, zwłaszcza jeśli umiejętnie zestawi je z innymi elementami wykończenia, z którymi mogą stanowić harmonijną, doskonale dopasowaną całość. Można postawić na surowy, ascetyczny styl, wybierając ceramikę naturalną, nieco chropawą, jakby niedokończoną lub wybrać starannie dopracowane wyroby ceramiczne pokryte kolorowym szkliwem. Każdy z nich to prawdziwe artystyczne arcydzieło. A z zakupem takich ozdób nie ma problemu, gdyż wiele sklepów oferuje dziś bardzo szeroki asortyment produktów wykonanych z ceramiki.

Najtwardsze, lecz wyjątkowo kruche

Każdy materiał wykorzystywany przez człowieka ma swoje wady i zalety. Nie ma surowców doskonałych. Każdy z nich znajduje zatem zastosowanie w takiej dziedzinie, w której sprawdzi się najlepiej. Niektóre materiału okazują się jednak wyjątkowo uniwersalne, przez co używane są w bardzo odległych nieraz gałęziach przemysłu czy budownictwa. Do tego typu surowców należy właśnie ceramika. Wyroby ceramiczne wytwarzane w specjalnych komorowych, tunelowych czy grafitowych piecach znajdują zastosowanie w hutnictwie, budownictwie, medycynie, a nawet w przemyśle kosmicznym. Dzieje się tak z powodu specyficznych właściwości ceramiki. Jest ona niezwykle twarda, a przy tym wyjątkowo odporna na działanie agresywnych czynników chemicznych i atmosferycznych, zwłaszcza wysokich temperatur lub żrących substancji. Jest ogniotrwała i stanowi doskonały materiał izolacyjny. Niektóre odmiany ceramiki charakteryzuje również ogromna wytrzymałość. Jednak, jak już wspomniano, nie ma materiałów pozbawionych słabych stron. Do wad wyrobów ceramicznych, ograniczających ich zastosowanie, należą przed wszystkim duża kruchość oraz mała wytrzymałość na uszkodzenia mechaniczne, jak na przykład uderzenie. Utrudnia to ich łączenie z innymi materiałami oraz mechaniczną obróbkę, przez co nie wszędzie da się je zastosować.

Z czego robi się ceramikę?

Okazuje się, że wyroby ceramiczne wcale nie muszą być wykonane z tradycyjnej gliny, która już w starożytności służyła ludziom jako wdzięczny materiał do wypalania w specjalnych piecach i wytwarzanie przedmiotów codziennego użytku i ozdobnych rzeźb. To nadal najbardziej popularny surowiec, od którego zresztą pochodzi sama nazwa ceramiki, czyli z greckiego gliny lub ziemi. Jednak współcześnie technologii wypalania w nowoczesnych typach pieców poddaje się obróbce cieplnej także inne surowce. Dość często wykorzystywanym materiałem jest kwarc (czasami nawet zwykły lub oczyszczony piasek), a także skaleń czy kaolinit, będące jednymi z najczęściej spotykanych minerałów na naszej planecie. Z uzyskaniem tego surowca nie ma więc większych problemów, co prawdopodobnie najmocniej przyczyniło się do rozpowszechnienia wyrobów ceramicznych w rozmaitych sferach działalności ludzkiej. Podczas produkowania materiałów ceramicznych miesza się również inne surowce. Należą do nich tlenki rozmaitych metali, zwłaszcza zaś tytanu i aluminium oraz inne związki chemiczne, takie jak siarczki, azotki czy borki różnych pierwiastków. Niezależnie od rodzaju użytego surowca proces obróbki pozostaje ten sam: musi on zostać uformowany, wysuszony i wypalony w piecu, dzięki czemu uzyska swe ostateczne i cenione właściwości.

Wyroby ceramiczne w służbie medycynie

Tradycyjna technologia wytwarzania wyrobów ceramicznych wykorzystująca starodawne piece przetrwała do czasów dzisiejszych. Została jednak unowocześniona i stosuje się w niej piece, które nie były znane starożytnym, pozwalające na uzyskanie wyjątkowo wysokiej temperatury spalania, a po zakończeniu obróbki otrzymuje się materiał o właściwościach pozwalających na wykorzystanie w rozmaitych gałęziach medycyny. Niezwykłe cechy wyrobów ceramicznych są znane lekarzom już od dawna. Specyficzną cechą ceramiki jest jest biologiczna neutralność. Podobnie jak tytan bywa więc używana wszędzie tam, gdzie w organizmie trzeba umieścić ciało obce. Zawsze wiąże się to z ryzykiem wywołania reakcji immunologicznej organizmu w postaci stanu zapalnego i odrzucenia wszczepionego elementu, dlatego odkrycie, że elementy wykonane z ceramiki są pod tym względem odbierane przez układ odpornościowy człowieka jako neutralne było dużym osiągnięciem. Dziś zastosowanie ceramiki jako elementu uzupełniającego rozmaite ubytki kostne jest już medyczna rutyną. Używa się jej jako materiału do produkcji protez, zwłaszcza zaś protez stawów biodrowych lub ich elementów, a także stawów kolanowych, co pozwala na odzyskanie sprawności wielu ludziom. A żeby nie szukać daleko, wystarczy wspomnieć o protezach stomatologicznych.

Łazienka cała w ceramice

Ceramika to materiał wykorzystywany w najrozmaitszych obszarach życia: począwszy od działalności artystycznej związanej z wytwarzaniem niepowtarzalnych ozdób z ceramiki, a skończywszy na przyziemnej i prozaicznej ceramice łazienkowej. Nie należy jednak bagatelizować tej ostatniej, wszak pięknie i stylowo wykończona łazienka czy toaleta to marzenie każdego właściciela mieszkania. A bez wyrobów z ceramiki się przy tym nie obędzie. Wystarczy pomyśleć o płytkach łazienkowych używanych do pokrycia ścian czy podłogi. Łazienka w płytkach wygląda wyjątkowo estetycznie, jest łatwa do utrzymania w czystości, a różnorodność wzorów pozwala każdemu na dobranie płytek do jego indywidualnych upodobań i wizji wykończenia tego pomieszczenia. Płytki dostępne w sklepach i hurtowniach mają różne wymiary, kształty, kolory i wzory. Niekoniecznie wszystkie muszą być takie same. Realizując pomysł na łazienkę, można się również zdecydować na intrygujące kolorystyczne eksperymenty i uzyskać niepowtarzalne, oryginalne efekty. Jednak ceramika łazienkowa to nie tylko płytki. To także umywalki, sedesy czy bidety. Tak, te elementy wyposażenia to także wyroby ceramiczne, chociaż cechujące się znacznie wyższą wytrzymałością na uszkodzenia niż zwykła ozdobna ceramika. Łazienka cała w ceramice to rozwiązanie idealne.

Bardzo kruche hobby

Własna pasja to coś, co może sprawiać ogromną radość i twórczo spędzać czas wolny. Jeśli przy okazji wiąże się z działaniami artystycznymi, tym lepiej. Któż z nas przynajmniej raz w życiu nie marzył o tym, aby zostać artystą i pozostawić po sobie coś trwałego, co będzie się podobało także innym? Nie jest trudno spełnić takie marzenie. W wielu domach kultury powstają różnorodne kółka zainteresowań pozwalające dać upust artystycznym zapędom, a przy okazji pochwalić się swoim talentem. Jednymi z cieszących się w ostatnich latach największą popularnością są pracownie ceramiczne, będące odpowiedzią na powracająca właśnie modę na wyroby z ceramiki. Wiele osób zachwycając się pięknymi przedmiotami wykonanymi z ceramiki zaczyna się uczyć pod czujnym okiem instruktorów i animatorów żmudnego procesu wypalania z uformowanej gliny dzbanuszków, wazoników, talerzy, miseczek, czy małych figurek, które następnie staną się oryginalnymi ozdobami mieszkania. Ceramika to hobby dla osób wytrwałych, uważnych i cierpliwych. Nie od razu udaje się uformować surowiec w pożądany kształt. Także podczas samego procesu wypalania w piecu może się okazać, że pojawiło się drobne pękniecie, rysa lub inna skaza, która spowoduje, że ostateczny efekt nie będzie zgodny z artystyczną wizją. A wtedy trzeba całą pracę zaczynać od nowa.

Sztuka, przemysł i medycyna

Co może łączyć tak odległe dziedziny ludzkiej aktywności, jak sztuka, przemysł i medycyna? Odpowiedzią na tę zagadkę jest proces wytwarzania materiału zwanego ceramiką, wykorzystywanego w każdej z wymienionych dziedzin. Najczęściej wyroby ceramiczne kojarzymy z urokliwymi dzbanuszkami i miseczkami ozdabiającymi mieszkania. Wydaje się więc, że przedmioty z ceramiki są kruche i delikatne. Tymczasem istnieje również wiele innych odmian ceramiki, różniących się szczegółami wytwarzania takimi, jak choćby temperatura wypalania, którą można ściśle kontrolować i dzięki temu otrzymywać materiał o ogromnej twardości, pozwalającej na wykorzystanie wyrobów ceramicznych w różnych gałęziach przemysłu i gospodarki, a także jako materiału używanego w medycynie. Decyduje o tym duża neutralność biologiczna tego materiału oraz wynikająca z tego faktu tolerancja organizmu na obce przecież ciało. Najbardziej znane zastosowanie medyczne ceramiki to oczywiście protezy zębowe, ale z elementów ceramicznych tworzy się również protezy stawów biodrowych czy kolanowych oraz uzupełnienia przy kostnych ubytkach. Ceramika, jak widzimy, ma bardzo szerokie zastosowanie. Jest tak popularna, że na co dzień nawet nie zauważamy jej obecności w naszym życiu. Aby się o tym przekonać, wystarczy odwiedzić własną łazienkę.

Ceramika znana już przed naszą erą

Mody na konkretne materiały wykorzystywane przy wykończeniach i urządzeniu domu zmieniają się szybko, ale niektóre technologie nie starzeją się nigdy i zawsze pozostają modne. Z pewnością należy do nich szeroko pojęta ceramika, wykorzystywana do wytwarzania zarówno ozdobnych przedmiotów o charakterze dekoracyjnym, produkcji naczyń, jak też elementów wyposażenia takich jak ceramika łazienkowa. Technologia wytwarzania wyrobów ceramicznych właściwie nie zmieniła się odkąd tylko człowiek odkrył ten sposób obróbki gliny, chociaż oczywiście unowocześniano na przestrzeni wieków sam proces prażenia i spiekania i piece, które są niezbędne do przeprowadzenia wypalania. Metoda otrzymywania ceramiki polega na tym, że w bardzo wysokich temperaturach zachodzi tak zwane spiekanie, które pozwala dzięki usunięciu wody z surowca na uzyskanie materiału o niezwykłej gęstości i twardości, a w przypadku ceramiki inżynierskiej porównywanej nawet z twardością diamentu. Aż trudno uwierzyć, że proces wypalania ceramiki był znany ludziom już w epoce paleolitu. O ile najstarsze na świecie wyroby ceramiczne pochodzą nawet sprzed piętnastu tysięcy lat, to poszczególne obszary kulturowe przejmowały tę technologię w różnym czasie. Na obszarze będącym dzisiaj Polską ceramikę wykorzystuje się od kilku tysięcy lat.

Nie tylko w kolorach ziemi

Chociaż pochodząca ze starożytnej greki nazwa ceramiki (od keramikos) bezpośrednio wskazuje na materiał z jakiego wykonywane są wyroby ceramiczne, a mianowicie ziemię, a konkretnie glinę, to otrzymywane w tradycyjnym procesie wypalania przedmioty wcale nie muszą mieć kolorów ziemi: pomarańczowego, brązowego czy brunatnego. Byłoby to nudne, zbyt monotonne i mało atrakcyjne pod względem estetycznym dla osób, które z ceramicznych drobiazgów pragną uczynić najważniejszy element ozdobny, urozmaicający półeczki, szafki i ściany. Współczesna ceramika, podobnie zresztą jak ta, którą produkowano już kilkanaście tysięcy lat temu, może być utrzymana w dowolnym kolorze dzięki pokryciu po wypaleniu danego przedmiotu specjalnym szkliwem. Dzięki temu można dobrać barwy ceramicznych ozdób do kolorystyki każdego pomieszczenia w mieszkaniu czy innym dowolnym wnętrzu. Wyroby ceramiczne stanowią popularny element dekoracyjny, a moda na nie wraca regularnie co kilka lat, wywołując szturm na sklepy sprzedające wazony, miseczki, doniczki i inne przedmioty wykonane w tej technologii. Można zobaczyć naprawdę ciekawe kompozycje stworzone przez artystów amatorów na terenie ich domów z rozmaitych ceramicznych drobiazgów. Niektórzy z nich po pewnym czasie decydują się nawet na naukę samodzielnego wytwarzania ceramiki.